Aan het einde van het studiejaar 2008/2009 heb ik in een zeer kort tijdsbeslag (twee weken!) eens een paper geschreven over één van mijn geliefde onderwerpen: het portretrecht. Hoewel ik destijds mijn tijd veel beter kon besteden aan het schrijven van mijn scriptie, heb ik er desalniettemin een paper van weten te maken van maar liefst 19 pagina’s. In die paper is een uitspraak ter sprake gekomen van de rechtbank Rotterdam van november 2008, bekend geworden onder de naam “Turks Dansfeest” of “Now & Wow”.

Het ging in die zaak om een fotograaf van de Volkskrant die in de Now & Wow discotheek een aantal foto’s maakte voor een nog te schrijven artikel over Turkse feesten. De foto is vervolgens gebruikt bij het artikel met de titel ‘Strakke truitjes verbod’, waarbij de eisende partij (vrouwelijk) stond afgebeeld in moderne kledij. Via het fotobemiddelingsbureau ‘Hollandse Hoogte’ is diezelfde foto vervolgens twee jaar later nogmaals gebruikt door het Migranten magazine, afkomstig van AbvaKabo. Als gevolg hierop heeft de eisende partij de fotograaf gedagvaard en aansprakelijk gesteld voor de schadelijke gevolgen van de publicatie. De schade bestond volgens eiseres met name uit het feit dat haar familie zich van haar vervreemd zou hebben waardoor zij in een sociaal isolement is geraakt en daardoor heeft zij haar opleiding niet kunnen afmaken omdat zij in financiële problemen verzeild was geraakt.

Allereerst constateert de rechter dat voor het maken van een foto in een openbare ruimte geen toestemming is vereist. Wel kan het ontbreken van toestemming tot publicatie van diezelfde foto onrechtmatig zijn ten aanzien van de geportretteerde ingevolge art. 21 Aw. en art. 8 EVRM. Met andere woorden: indien er een redelijk belang aanwezig is kan het toch publiceren van de foto onrechtmatig zijn jegens de geportretteerde.

In een paar rechtsoverwegingen verder onderzoekt de rechter de foto en komt tot de conclusie dat het gaat om een foto waarop eiseres te zien was in een dansende pose, opgemaakt en gehuld in moderne kledij, met een diepe ronde hals en half blote armen. Het spreekt voor zich dat de rechter de foto onderzoekt en so far so good…

Daarna oordeelt de rechter dat het op een dergelijke manier vertonen als vrouw in de Turkse gemeenschap niet algemeen is geaccepteerd en als beledigend of aanstootgevend kan worden ervaren en dat de fotograaf:

“… zich ervan bewust had moeten zijn dat er een reëel te achten risico bestond dat dit zich voor zou doen. Teneinde te voorkomen dat inbreuk zou worden gemaakt op [eiseres]’s rechten had het op de weg gelegen expliciet toestemming te vragen voor publicatie van de foto.” (r.o. 4.5)

In mijn paper heb ik betoogd dat een dergelijke uitspraak te ver gaat. De rechter gaat te ver in zijn bevoegdheid. Waar de rechter de belangen van beide partijen dient af te wegen, dient de fotograaf een belangenafweging te maken! Naar mijn idee kun je van een fotograaf niet verwachten dat hij/zij rekening gaat houden met allerlei minderheden uit de maatschappij die zich wel in de openbaarheid begeven, maar zich daar alsnog onbespied wanen (quod non!) en waarmee dus ernstig rekening dient te worden gehouden bij het nemen van een foto (en de publicatie daarvan).

Recentelijk is echter het hoger beroep gewezen en die uitspraak valt mij aanzienlijk beter. Het gerechtshof Den Haag oordeelt dat er geen causaal verband tussen de daad (het fotograferen) en de schade (de isolering van haar familie en verslechterde financiële situatie) aannemelijk is gemaakt. Wel is er door de fotograaf onrechtmatig gehandeld doordat zijn belang niet opweegt tegen het belang van de gefotografeerde en daarvoor moet de fotograaf nu dan uiteindelijk nog € 300,- aan schade vergoeding betalen. De vorderingen tot vergoeding van de schade worden, naar mijn idee dus terecht, afgewezen.

De door mij gewraakte overweging van de rechtbank kan met de uitspraak van het gerechtshof de prullenbak in en de taak voor de rechter is weer dezelfde als altijd; het afwegen van de belangen van partijen bij al dan niet publicatie van de foto.

E.T. Bergsma

P.S. Het vonnis is hier te vinden.

Meer van Eelco Bergsma en meer informatie over dit thema is te vinden op zijn blog: http://etbs.wordpress.com/